Theo thống kê của Bộ Xây dựng, hiện nay cả nước tồn dư khoảng 23 triệu tấn tro, xỉ từ các nhà máy nhiệt điện. Dự tính, đến năm 2018, lượng tro, xỉ từ các nhà máy nhiệt điện nếu không được xử lý sẽ lên tới 61 triệu tấn, năm 2020 là 190 triệu tấn, 2025 lên tới 258 triệu tấn. Lượng tro, xỉ tồn đọng lớn như vậy sẽ dẫn đến nguy cơ thiếu đất chôn lấp, gây ảnh hưởng đến việc sản xuất điện. Do đó, Bộ Xây dựng được Chính phủ giao thực hiện Đề án Đẩy mạnh xử lý tro, xỉ, thạch cao từ các nhà máy nhiệt điện, phân bón, hóa chất để sản xuất vật liệu xây dựng. Vấn đề xử lý tro, xỉ, thạch cao đã được Chính phủ quan tâm triển khai từ nhiều năm nay. Năm 2010, TTg Chính phủ ban hành Quyết định số 567/QĐ-TTg ngày 28/04/2010 về việc phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây không nung đến năm 2020. Trong đó, xử lý tro, xỉ, thạch cao là một mục tiêu của chương trình này. Để triển khai chương trình này, các Bộ, ngành đã ban hành đầy đủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn kỹ thuật, định mức kinh tế để áp dụng. Tiếp đó, ngày 23/09/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1696/QĐ-TTg về một số giải pháp thực hiện xử lý, tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất phân bón để làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng (viết tắt là Quyết định số 1696/QĐ-TTg). Theo Quyết định này, các Bộ, ngành phải ban hành đầy đủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn, các chính sách ưu đãi khuyến khích, quy định ràng buộc các chủ cơ sở phát thải, thậm chí có quy định hạn mức bãi chứa tro, xỉ, thạch cao. Đây là quyết định đầu tiên, coi việc xử lý tro xỉ thạch cao là nhiệm vụ mang tính bắt buộc. Quyết định số 1696/QĐ-TTg đã phát huy vai trò mạnh mẽ trong thực tiễn cuộc sống. Các Bộ, ngành, địa phương, khối quản lý Nhà nước rất tích cực triển khai và triển khai rất có hiệu quả những quy định của Quyết định này. Các chủ cơ sở phát thải xác định rõ trách nhiệm của mình, chủ động tìm kiếm các đối tác, nghiên cứu lựa chọn phương thức phù hợp để xử lý mức cao nhất lượng tro, xỉ, thạch cao của mình. Các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng có thể sử dụng tro xỉ như nhà máy xi măng, nhà máy sản xuất vật liệu xây không nung, bê tông. Tuy nhiên đến nay, chúng ta cũng mới giải quyết được mục tiêu xử lý tro, xỉ, trong tương lai gần. Vì chỉ tính riêng nhiệt điện, hiện nay nước ta đang tồn dư khoảng 23 triệu tấn. Dự tính đến năm 2018, số lượng này nếu không xử lý sẽ lên tới 61 triệu tấn, và đến năm 2025 lên tới 258 triệu tấn. Ông Lê Thế Ngọc - Phó Vụ trưởng Vụ Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết: “Với lượng tro, xỉ thải ra dự tính lên đến hàng trăm triệu tấn như vậy, nếu không xử lý, chúng ta sẽ không có đủ đất để chôn lấp, ảnh hưởng đến việc sản xuất điện. Do đó, Bộ Xây dựng được Chính phủ giao thực hiện Đề án Dự thảo Đề án Đẩy mạnh xử lý tro, xỉ, thạch cao từ các nhà máy nhiệt điện, phân bón, hóa chất để sản xuất vật liệu xây dựng sử dụng trong các công trình xây dựng. Trong Đề án này, Bộ Tài nguyên và môi trường được đề nghị hướng dẫn đồng xử lý trong tro xỉ (phương pháp được sử dụng phổ biến ở nhiều nước phát triển trên thế giới, song còn rất mới ở Việt Nam), tức là tro xỉ thạch cao có thể đưa vào sử dụng ngay. (trường hợp còn chỉ tiêu vượt ngưỡng, sẽ tiếp tục được xử lý trong quá trình sản xuất vật liệu xây dựng). Ông Lê Thế Ngọc đánh giá: “Đề án này bổ sung thêm những quy định mới cho phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay, đồng thời khắc phục những gì còn bất cập, thiếu sót của Quyết định số 1696/QĐ-TTg. Ví dụ như về các chính sách ưu đãi, Đề án nói rõ từng loại sản phẩm, từng hoạt động được ưu đãi như thế nào…”. Mục tiêu của Đề án là đến năm 2020, giảm lượng tồn trữ tro, xỉ tại các bãi chữa của các nhà máy nhiệt điện nhỏ hơn tổng lượng phát thải trong 2 năm sản xuất, của các nhà máy hoá chất phân bón nhỏ hơn tổng lượng phát thải trong 3 năm sản xuất (nhỏ hơn 60 tấn). Cụ thể, từ nay đến 2020, 75 triệu tấn tro, xỉ sẽ được tái sử dụng làm vật liệu xây dựng, chiếm 52% tổng lượng tích luỹ. Trong đó, tái sử dụng tro, xỉ nhiệt điện đạt 55 triệu tấn; tái sử dụng thạch cao nhiệt điện đạt 2 triệu tấn; tái sử dụng thạch cao phân bón, hoá chất đạt 15 triệu tấn. Bên cạnh đó, Đề án cũng yêu cầu tro xỉ, thạch cao được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và sử dụng trong công trình xây dựng phải bảo đảm kỹ thuật, quy chuẩn, tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật và khi đó được coi là sản phẩm hàng hóa vật liệu xây dựng. Ông Lê Thế Ngọc cho biết: Để thực hiện được các mục tiêu Đề án đã đề ra, chúng ta cần khai thác toàn diện các lĩnh vực có thể sử dụng tro, xỉ, thạch cao và thực hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn, giải quyết những bất cập, hỗ trợ doanh nghiệp cả về chính sách, về khoa học công nghệ và công tác quản lý. Trần Đình Hà